اندیشه

هورمون شناسی.

جلسه اول – دکتر هرمزی 90.07.04

هورمون‌ها از لحاظ ماهیت و جنس سه دسته اند:

1- پلی پپتیدی یا پروتئینی.

2- استروئیدی (که از کلسترول به وجود می‌آیند).

3- هورمون‌هایی با منشاء اسید آمینه:   1- هورمون‌های تیروئیدی (T3 و T4)

2- آدرنالین و نوروآدرنالین.

این دسته‌های هورمونی طرز عملشان با هم متفاوت است.

1- پلی پپتیدی یا پروتئینی--------------------------------------------------گیرنده غشایی دارند.

2- استروئیدی-------------------------------------------------------------گیرنده داخل سلولی دارند.

3- آمینواسیدی:    1-مدولای آدرنال (آدرنالین و نورو آدرنالین) --------------------گیرنده غشایی دارند.

2- تیروئیدی (T3 و T4)-------------------------------------گیرنده داخل سلولی دارند.

فرق هورمون‌های استروئیدی با هورمون‌های پروتئینی در نحوه انتقال شان در خون تا رسیدن به سلول هدف است.

هورمون‌های استروئیدی نامحلول در آب اند و در نتیجه در خون ناقل (Carier) دارند و نیمه عمرشان در حدود ساعت، روز، و هفته است.

هورمون‌های پروتئینی محلول در آب اند و در نتیجه در خون نیازی به ناقل ندارند و نیمه عمرشان کوتاه و در حدود ثانیه و دقیقه است.

هورمون‌های پروتئینی ذخیره داخل سلولی دارند و به وزیکول ترشحی در داخل سلول تبدیل می‌شوند و در صورت تحریک از سلول ترشح می‌شوند.

هورمون‌های استروئیدی، ذخیره داخل خونی دارند و بسته به نیاز بدن از ناقل شان آزاد می‌شوند.

هورمون‌های با منشا آمینو اسیدی (T3 و T4) مثل هورمون‌های استروئیدی ناقل دارند و گیرنده داخل سلولی دارند.

هورمون‌های با منشا آمینو اسیدی (آدرنالین و نوروآدرنالین) مثل هورمون‌های پروتئینی محلول در آب اند و ناقل ندارند و گیرنده غشایی دارند.

هورمون‌هایی که گیرنده غشایی دارند وقتی به گیرنده متصل می‌شوند، پیامبر ثانویه را فعال می‌کنند (مثل Ca²⁺، cAMP، cGMP، IP₃ (اینوزیتول تری فسفات) و تیروزین کیناز. با فعال شدن این پیامبرهای ثانویه یک پروتئین فسفریله یا دفسفریله می‌شود (در واقع آن پروتئین فعال یا غیر فعال می‌شود) و درنتیجه پیام هورمون به سلول منتقل می‌شود.

مثلا Ca²⁺ بر کالمودولین اثر می‌کند و کمپلکس Ca-کالمودولین را ایجاد می‌کند که پیامبر ثانویه همین کمپلکس Ca-کالمودولین است.

در هورمون شناسی می‌خواهیم بدانیم که هر هورمون از چه جنسی است، چه نوع گیرنده ای دارد و مکانیسم عملش چیست.

هورمون‌های استروئیدی وقتی به گیرنده ی داخل سلولی شان متصل شدند، روی ژنوم اثر می کنند و در نتیجه بیان ژن را از طریق افزایش یا کاهش بیان ژن، تغییر می‌دهند.

-----------------------------------------------------------------

1-محور هیپوفیز-هیپوتالاموس:

هیپوفیز (Master gland) (Master نامیده می‌شود زیرا فعالیت خیلی از هورمون‌های بدن را کنترل می‌کند).

هیپوفیز از سه بخش خلفی، میانی و قدامی تشکیل شده است. البته دو بخش قدامی و میانی را در بعضی منابع به عنوان یک بخش محسوب می‌کنند.

سیستم رگ رسانی در هیپوفیز سیستمی خاص است به نام سیستم پورتال (Portal system) که با سایر سیستم‌های رگ رسانی اندام‌های بدن تفاوت دارد.

 سیستم پورتال سیستمی به شدت کم فشار است.

در همه سیستم‌های رگ رسانی در بدن رگی که به اندام خون می‌رساند سرخرگ است و رگی که از اندام خون را خارج می‌سازد سیاهرگ است ولی در سیستم پورتال هم رگی که خون را به هیپوفیز وارد می‌کند و هم رگی که خون را از هیپوفیز خارج می‌کند سیاهرگ است.

میزان اکسیژن موجود در سیاهرگ سیستم پورتال برای هیپوفیز کافی است.

کم فشار بودن سیستم پورتال باعث می‌شود هیپوفیز اندامی آسیب پذیر باشد، زیرا وقتی فرد فشارش کم شود، باعث مرگ سلولی هیپوفیز و در نتیجه کم شدن فعالیت یا اختلال در فعالیت هیپوفیز می‌کند.

در خانم‌هایی که در زمان زایمان هستند، به علت خونریزی های شدید و کاهش فشار خون، کاهش شدید هورمون‌های هیپوفیزی را شاهد هستیم.

بخش خلفی هیپوفیز:

اصلا خاصیت غده ای ندارد و نقش ذخیره ای دارد و در اصل هورمون‌هایش از هیپوتالاموس ترشح می‌شوند و از طریق پایانه آکسون های بین هیپوتالاموس و هیپوفیز، به هیپوفیز خلفی می‌ریزند و در آنجا ذخیره می‌شوند.

اکسی توسین و ADH‌از آنجا که از لحاظ ساختاری بسیار شبیه هم هستند، هنگامی که یکی از آنها کم شود، دیگری به جای آن ایفای نقش می‌کند.

اکسی توسین و ADH از دو ناحیه جدا از هم در هیپوتالاموس ترشح می‌شوند.

اکسی توسین از سلول‌های پاراونتریکولار ترشح می‌شوند و ناقل (Carier) آن، نوروفیزین I است.

ADH از سلول‌های ناحیه سوپرااپتیک ترشح می‌شوند و ناقل آن نوروفیزین II است.

نام دیگر هورمون ADH وازوپرسین است.

اکسی توسین عملش:           1- بیرون راندن شیر در غدد پستانی (نقش در شیر دهی).

2- انقباضات رحمی در حین زایمان.

اکسی توسین در آقایان نیز نقش دارد.

تنظیم ترشح اکسی توسین به وسیله :   1- تحریک نوک سینه مادر (محرک اصلی).

                                                2- اتساع واژن.

                                                3- افزایش استروژن بدن.

استروژن نقش محرک در تولید اکسی توسین دارد و پروژسترون نقش مهارکنندگی دارد.

استروژن علاوه بر تحریک ترشح اکسی توسین، گیرنده‌های اکسی توسین را در غشاء سلول‌های رحم و غدد شیری پستان افزایش می‌دهد.

پروژسترون علاوه بر نقش مهارکنندگی در تولید اکسی توسین بیان شدن گیرنده‌های اکسی توسین را کاهش می‌دهد.

ADH (وازوپرسین) عملش افزایش فشار خون از طریق بازجذب آب از ناحیه دیستال کلیه (نقش اصلی ADH) می‌باشد.

محرک‌های ترشح ADH:        1- افزایش اسمولاریته (غلظت) پلاسما (محرک اصلی).

                                    2- استرس‌های روحی و جسمی.

                                    3- عوامل فارماکولوژیک مثل استیل کولین که محرک تولید ADH است.

                                    4- مصرف نیکوتین و مورفین.

مهارکننده های تولید ADH:   1- عواملی که حجم پلاسما را افزایش می‌دهند.

                                    2- افزایش اپی نفرین.

اسمولاریته=غلظت  و          حجم خون= میزان آب پلاسمای خون.

 

.: Weblog Themes By Iran Skin :.